Mapa strony
Przejdź do treści

Administracja getta

Dzieci w jednej ze szkół w getcie

Jeszcze jesienią i zimą 1939 r. Rumkowski powołał pierwsze komórki podległego mu aparatu administracyjnego – Biuro Powołań, Aprowizację i Opiekę Społeczną. Urzędy te okazały się niezbędne przy realizacji rozkazów władz niemieckich – m.in. powoływania robotników do prac przymusowych czy zapewnienia pomocy osobom pozbawionym wskutek działań wojennych środków do życia. Stopniowo aparat administracyjny ulegał rozbudowie i obejmował kolejne dziedziny życia. W pierwszym okresie tworzenia getta największą rolę odegrał Wydział Mieszkaniowy, który zajmował się lokowaniem osób przesiedlanych z miasta na teren przyszłej dzielnicy zamkniętej. Po zamknięciu jej granic powstała niezwykle rozbudowana sieć urzędów, agend i biur, zatrudniająca w szczytowym okresie niemal 14 tys. urzędników. Utworzono w ten sposób ramy organizacyjne dla niemal wszystkich przejawów egzystencji więźniów getta.

Do najważniejszych komórek administracji działających w getcie, o których niejednokrotnie wspomina w swych zapisach Sierakowiak, należała m.in. Służba Porządkowa – odpowiedzialna za zapewnienie porządku w getcie, walkę z przemytem i nielegalnym handlem. Formacja ta, kierowana przez Leona Rozenblata, wykorzystywana była także przez Rumkowskiego jako siła w walce z niezadowolonymi z prowadzonej przez niego polityki – policjanci byli wykorzystywani do tłumienia strajków i demonstracji, konfiskowania mienia oraz, co na trwałe ukształtowało negatywny obraz tej instytucji, jako formacja pomocnicza podczas akcji wysiedleńczych. Służbie Porządkowej podlegało działające w getcie przy ul. Czarnieckiego Centralne Więzienie. Na mocy wyroków wydawanych przez działający w getcie Sąd kierowano do niego przestępców, m.in. przemytników, złodziei czy osoby, którym udowodniono przyjmowanie łapówek. Więzienie odgrywało również istotną rolę jako punkt przejściowy podczas akcji wysiedleńczych. Złą sławą cieszył się kierowany przez Dawida Gertlera i Marka Kligiera Oddział Specjalny żydowskiej policji tzw. Sonderabteilung. Jednostka ta spełniała faktycznie funkcje policji politycznej, jej funkcjonariusze byli często agentami na usługach Gestapo bądź Kripo. Kierownicy osiągali pozycję pozwalającą w pewnym momencie konkurować z Rumkowskim o władzę w getcie.

W dzielnicy zamkniętej działał niezwykle rozbudowany aparat administracyjny zajmujący się rejestrowaniem i analizowaniem przejawów aktywności jej mieszkańców. W ramach Wydziałów Ewidencji Ludności istniały komórki zajmujące się prowadzeniem ksiąg meldunkowych, rejestracji narodzin, zgonów i ślubów, a także sporządzaniem statystyk na potrzeby wewnętrzne getta oraz – w formie raportów o sytuacji gospodarczej, zdrowotnej i demograficznej – dla władz niemieckich. Za wprowadzenie wewnętrznej waluty i skup wartościowych przedmiotów od mieszkańców getta odpowiedzialny był powołany w tym celu Bank. Rozliczenia księgowe prowadził Wydział Finansowy. Formy organizacyjne przybrały także m.in. system opieki zdrowotnej, opieki społecznej, sprawy rolne, kultura oraz oświata. 

Bardzo szybko, dzięki determinacji wielu urzędników, udało się w getcie odtworzyć struktury systemu edukacji. W szczytowym okresie do szkół wszystkich typów – od podstawowych przez gimnazja i szkoły religijne – zapisanych było prawie 15 tys. uczniów. Wydział Szkolny organizował dla uczniów specjalne kolonie w „zielonej dzielnicy” getta – na Marysinie. Likwidacja struktur Wydziału nastąpiła jesienią 1941 r., co było związane z przesiedleniem do getta niemal 20 tys. Żydów z Rzeszy i Protektoratu.

Rozbudowany aparat administracyjny sprawił, że bardzo szybko grupa wyższych urzędników, kierowników agend i bliskich współpracowników Rumkowskiego utworzyła warstwę „arystokracji” getta, nazywanej „jachsentami” bądź „szyszkami”. Poziom życia tej grupy w widoczny sposób odbiegał od warunków egzystencji pozostałych mieszkańców getta. Elitę getta otaczała coraz większa niechęć, jej członkowie niejednokrotnie budzili nienawiść przez „zwykłych” mieszkańców getta.

Zgodnie z art. 173 ustawy Prawa Telekomunikacyjnego informujemy, że kontynuując przeglądanie tej strony wyrażasz zgodę na zapisywanie na Twoim komputerze tzw. plików cookies. Ciasteczka pozwalają nam na gromadzenie informacji dotyczących statystyk oglądalności strony. Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie ich zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej. Więcej o polityce prywatności